Osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą jest pojęciem z zakresu ubezpieczeń społecznych i wynika z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

rozmawia 2 mężczyznWłaściwe rozumienie pojęcia osoby współpracującej może być potrzebne w razie sporów z ZUS w temacie:

- odmowy uznania przez ZUS okresu współpracy za okres podlegania ubezpieczeniu,

- korzystania z wypłaty zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego z tytułu współpracy,

- ustaleniu przez ZUS, że pomoc udzielana przez członka rodziny jest współpracą, a więc za okres ten należy odprowadzić składki do ZUS

Aby można było mówić o osobie współpracującej, muszą być spełnione łącznie następujące trzy przesłanki:

1) członek rodziny

Osoba taka musi być dla przedsiębiorcy małżonkiem (związki nieformalne nie mają tu znaczenia), dzieckiem własnym, dzieckiem drugiego małżonka, dzieckiem przysposobionym, rodzicem, macochą, ojczymem lub osobą przysposabiającą.

2) pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym

Na pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym składają się następujące czynniki:

- wspólne zamieszkiwanie (ważne jest faktyczne wspólne zamieszkiwanie, a nie tylko zameldowanie, znaczenie może mieć natomiast adres zamieszkania podawany w rozliczeniach z urzędem skarbowym),

- stała i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu,

- niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi,

- wspólne prowadzenie budżetu domowego, więź społeczno-gospodarcza między członkami rodziny.

Można natomiast uznać, że nie będzie we wspólnym gospodarstwie domowym z przedsiębiorcą jego dziecko zarobkujące, utrzymujące się z innych dochodów lub będące na utrzymaniu swojego współmałżonka, nawet jeżeli zamieszkuje razem z rodzicem.

3) współpraca przy prowadzeniu działalności gospodarczej

Żaden z przepisów prawa nie definiuje, jakim kryteriom winna odpowiadać współpraca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, należy w tym przypadku posiłkować się orzeczeniami sądów.

Za współpracą przemawia:

- ekonomiczne znaczenie pomocy, istotny dla działalności gospodarczej ciężar gatunkowy działań współpracownika,

- czynności pomocy muszą charakteryzować się pewną systematycznością, stabilnością i zorganizowaniem,

- muszą odbywać się z dużą częstotliwością i zajmować znaczny czas,

- faktyczne wykonywanie współpracy (z wyroków sądowych: „Podjęcie współpracy przez kobietę w ciąży przy prowadzeniu pozarolniczej działalności, nawet gdyby głównym motywem było uzyskanie przez nią świadczeń z ubezpieczeń społecznych nie jest naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem, jeżeli współpraca ta była faktycznie wykonywana”.),

- takie współdziałanie małżonków przy przedsięwzięciu, które podwyższa dochody z tej działalności, stanowiące majątek wspólny małżonków, a bez tego współdziałania te dochody nie osiągałyby takiego pułapu,

- brak odpłatności za wykonywaną pracę, przy jednoczesnym partycypowaniu w dochodach z działalności gospodarczej,

- wykonywanie w ramach działalności prac, do których konieczne są określone uprawnienia, wykształcenie czy predyspozycje, będące w posiadaniu jedynie osoby współpracującej (np. stałe prowadzenie pojazdu przez jednego ze współmałżonków w sytuacji, gdy drugi ze współmałżonków nie posiada prawa jazdy),

- sytuacja, w której nie jest możliwe udźwignięcie ciężaru prowadzonej działalności przez jedną osobę czy przez daną ilość osób zgłoszonych przy tej działalności (np. ze względu na konieczność przebywania w kilku miejscach, wykonywania równoległych czynności, czy też ze względu na dużą ilość wytwarzanych produktów czy świadczonych usług),

- stałe wykonywanie czynności, bez których przedsiębiorstwo nie mogłoby funkcjonować (np. wydawanie lub odbiór towaru, prowadzenie księgowości czy spraw pracowniczych, podpisywanie umów z klientami lub kontrahentami).

Nie jest współpracą:

- wykonywanie zwykłych obowiązków członków rodziny wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,

- zastępstwo w sytuacjach awaryjnych,

- wydarzenia o charakterze incydentalnym, okazjonalnym,

- samo posiadanie pełnomocnictwa (również notarialnego),

- działania o charakterze wtórnym, które nie są w bezpośrednim związku z przedmiotem działalności (np. samo wystawianie faktur jest realizacją obowiązku podatkowego).

Uwaga na wyjątki.

Jak mówi ustawa: Jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, (…) dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca.

Oznacza to, że ZUS może starać się udowodnić  mimo zawartej umowy o pracę, że jest to współpraca przy prowadzeniu działalności gospodarczej, a więc dla celów ubezpieczeń społecznych oskładkowana jest nie od wysokości wypłacanego wynagrodzenia (np. minimalne wynagrodzenie pracownicze), ale od minimalnej podstawy dla osób prowadzących działalność.

Ustawa zakłada wyłączenie: umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego (zgodnie z definicją z Kodeksu pracy) nie jest współpracą.

Nie jest też współpracą zawarcie umowy o dzieło z członkiem rodziny (przy założeniu spełnienia warunków do umowy o dzieło) – ustawa nie przewiduje odrębnego traktowania takiej umowy, jak jest w przypadku umowy o pracę.

K. Kasza